Odpowiedź odwróconego pytania

Dyspersja oznacza zmianę kierunku myśli pod wpływem pytania. Ezoteryczność wynika z nadmiaru dopuszczalnych odniesień i strefy przejściowej między ich wariantami, nie z odwołania do wiedzy tajemnej. Kinetyzacja przenosi ciężar z ustalenia jednej odpowiedzi na porównanie reakcji: adaptacji, oporu i rozpadu wcześniej przyjętego rozstrzygnięcia.

Przesunięcie od prawdziwości odpowiedzi ku przebiegowi interpretacji przypomina pewne wątki procesualizmu i dekonstrukcji. Nie oznacza jednak ich tożsamości. W tym ujęciu o rozbieżności między odczytami decyduje wewnętrzny rozkład uwagi, podczas gdy sama treść pytania pełni rolę impulsu otwierającego różne drogi.

Szum refleksyjny przyjmuje inną pozycję niż zakłócenie, które należy usunąć z przekazu. Rozpad dotychczasowej zgodności może ujawnić wcześniej ukryte różnice, ale nie daje jeszcze podstaw do uznania ich za mierzalne wyniki. Jest elementem spekulatywnego modelu, którego własne założenia wyznaczają dopuszczalne interpretacje.

Nadmiar znakowych odniesień przypomina hermeneutyczne napięcie między odczytem dosłownym a wieloznacznym. Znaczenie nie jest tu utrwalane przez uzgodnienie jednej wersji. Kolejne domniemania rozgałęziają ścieżki, a pętle interpretacyjne pozwalają porównać powracające, lecz już nieidentyczne pytania.

Przyjęcie pytania jako próby dla systemu poznawczego prowadzi do trzech rozróżnionych reakcji. Adaptacja dopuszcza nowy odczyt, opór podtrzymuje wcześniejszy, a dezintegracja pozbawia je wspólnego punktu porównania. Same nazwy reakcji nie przesądzają o ich występowaniu poza przyjętym modelem.

Inwersja zachodzi wtedy, gdy próba rozwiązania pytania zmienia warunki, na podstawie których miało ono zostać rozstrzygnięte. Wtedy ostateczna odpowiedź traci pierwszeństwo wobec zmiany samego sposobu pytania. To pozostawia możliwy do opisania przebieg bez konieczności wyprowadzania z niego twierdzeń o rzeczywistych procesach poznawczych.